Uluslar Arası Organizasyonlar ve Kuruluşlar

Birleşmiş Milletler (United Nations), 24 Ekim 1945 yılında kurulmuş uluslararası bir organizasyondur. İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra uluslararası barışı korumak amacıyla 51 ülke tarafından kurulmuştur. Günümüzde 193 üye ülkesi vardır. Merkezi New York'ta bulunmaktadır. BM'nin temel amacı uluslararası barış ve güvenliği sağlamak, ekonomik ve sosyal işbirliğini geliştirmek, insan haklarını korumak ve uluslararası sorunları barışçıl yollarla çözmektir. Genel Kurul, Güvenlik Konseyi ve diğer organlardan oluşmaktadır.

Avrupa Birliği (European Union), Maastricht Antlaşması'yla 1992 yılında kurulmuş, ancak kökleri 1951 yılındaki Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu'na dayanmaktadır. Şu anda 27 üye ülkesi vardır (Brexit sonrasında). AB, ortak pazar, gümrük birliği ve ekonomik parasal birlikten oluşmaktadır. Üye ülkeler arasında mal, hizmet, sermaye ve insan dolaşımı serbest olup, Euro ortak para birimidir (19 ülke). Siyasi entegrasyon ve insan hakları AB'nin temel ilkeleridir. Sınır Ötesi Schengen Anlaşması ile ülkeler arasında sınır kontrolleri kaldırılmıştır.

NATO (North Atlantic Treaty Organization), 4 Nisan 1949 yılında Kuzey Atlantik Antlaşması'yla kurulmuş 32 üye ülkesi (2024) bulunan bir askeri ve politik ittifakıdır. Soğuk Savaş döneminde Sovyetler Birliği'ne karşı oluşturulmuştur. NATO'nun temel ilkesi "bir üyeye yapılan saldırı tüm üyelere yapılmış sayılır" (Madde 5) prensibine dayanmaktadır. İttifakın merkezindeki ortak savunma anlayışı kolektif güvenliği sağlamaktadır. Ukrayna krizi ve Rusya'nın saldırılarından sonra NATO'nun gücü ve üyeliği artmıştır. Finlandiya ve İsveç son zamanlarda NATO'ya katılmıştır.

UNICEF (United Nations Children's Fund), 1946 yılında Birleşmiş Milletler tarafından kurulmuş, İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra yoksul ülkelerdeki çocuklara yardım sağlamak amacıyla oluşturulmuş bir kuruluştur. UNICEF dünyadaki tüm ülkelerde faaliyet göstermektedir. Temel alanları; çocuk sağlığı, eğitim, beslenme, korunma ve acil durum müdahalesi olmak üzere yapılandırılmıştır. Özellikle gelişmekte olan ülkelerde aşılanma programları, okul beslenme projeleri ve çocuk işçiliğinin önlenmesi konularında çalışmaktadır. UNICEF tarafsız ve insani yardım ilkeleriyle çalışmaktadır.

UNESCO (United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization), 16 Kasım 1945 yılında 37 ülke tarafından kurulmuş, günümüzde 194 üye ülkesi bulunan Birleşmiş Milletler kuruluşudur. "Barış, zihinlerde inşa edilir" mottosundan yola çıkan UNESCO, eğitim, bilimsel araştırma, kültür ve iletişim alanlarında uluslararası işbirliğini desteklemektedir. Dünya Mirası (World Heritage) programıyla kültürel ve doğal miraslı alanların korunması UNESCO'nun en tanınmış programlarından biridir. Ayrıca Oğrenme Hakları, Sürdürülebilir Kalkınma ve Cinsiyet Eşitliği konularında da çalışmaktadır.

Dünya Ticaret Örgütü (World Trade Organization), 1 Ocak 1995 yılında kurulmuş 164 üye ülkesi bulunan uluslararası bir kuruluştur. WTO, uluslararası ticaretin serbestleştirilmesi, ticari anlaşmazlıkların çözümlenmesi ve tarifeli olmayan ticaret engellerin kaldırılması konusunda çalışmaktadır. GATT'ın (Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Anlaşması) yerine geçmiştir. WTO müzakereleri ve anlaşmaları ile üye ülkeler arasında ticari ilişkiler düzenlenmektedir. Ticaret uyuşmazlıkları WTO'nun Uyuşmazlık Çözüm Mekanizması tarafından çözülmektedir.

Uluslararası Para Fonu (International Monetary Fund), 27 Aralık 1945 yılında kurulmuş 190 üye ülkesi olan Birleşmiş Milletler'e bağlı bağımsız bir kuruluştur. IMF'nin temel amacı uluslararası parasal işbirliğini geliştirmek, istikrarlı döviz kurları tesis etmek ve ülkelerin ekonomik sorunlarına teknik ve finansal destek sağlamaktır. Merkezi Washington D.C.'de bulunan IMF, ekonomik krizlerde ülkelere kredi desteği sağlamaktadır. Uluslararası ödeme sistemi ve finansal istikrar IMF'nin temel çalışma alanlarıdır.

Dünya Bankası (World Bank), 1944 yılında Bretton Woods Konferansı'nda kurulmuş ve 1945 yılından itibaren faaliyet gösteren Birleşmiş Milletler kuruluşudur. 189 üye ülkesi bulunmaktadır. Temel amacı gelişmekte olan ülkelerin kalkınması için finansman, araştırma ve teknik destek sağlamaktır. Dünya Bankası Grubu, İnsan Kalkınması, Kırsal Kalkınma, Altyapı ve Enerji konularında proje ve programa yatırım yapmaktadır. Yoksulluğun azaltılması ve ekonomik büyüme Dünya Bankası'nın ana hedefleridir.

ASEAN (Association of Southeast Asian Nations), 8 Ağustos 1967 yılında Bangkok'ta imzalanan ASEAN Antlaşması (Bangkok Antlaşması) ile kurulmuş 10 üye ülkesi bulunan bölgesel bir kuruluştur. Üyeleri; Endonezya, Malezya, Filipinler, Singapur, Tayland, Brunei, Vietnam, Laos, Myanmar ve Kamboçya'dır. ASEAN'ın temel amacı ekonomik, sosyal ve kültürel işbirliği ve bölgesel barışın korunmasıdır. ASEAN Plus Three, Doğu Asya İşbirliği ve ASEAN Bölgesel Forum gibi mekanizmalar aracılığıyla geniş kapsamlı uluslararası ilişkiler geliştirmektedir.

İslam İşbirliği Teşkilatı (Organisation of Islamic Cooperation), 25 Eylül 1969 yılında kurulmuş 57 İslam ülkesini temsil eden uluslararası bir kuruluştur. OIC'nin temel amacı İslam ülkeleri arasında siyasi, ekonomik, sosyal ve kültürel işbirliğini geliştirmek, Müslümanların çıkarlarını korumak ve Filistin sorunu başta olmak üzere uluslararası sorunlarda İslam dünyasının sesini oluşturmaktır. Kültür, eğitim, sağlık ve ticaret gibi pek çok alanda işbirliği yapılmaktadır. OIC'nin merkezi Suudi Arabistan'ın Cidde şehrindedir.